Lokalizacja

Zakład Archeologii Klasycznej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego rozpoczął w 2011 roku nowy projekt badań archeologicznych w starożytnym mieście Pafos na Cyprze. Pracami ekspedycji kieruje prof. dr hab. Ewdoksia Papuci-Władyka. Prace ekspedycji Paphos Agora Project prowadzone są na bazie koncesji udzielonej przez Departament Starożytności Cypryjskich.

Starożytne miasto Nea Pafos (w odróżnieniu od starej Pafos - PalaiaPaphos, słynnego miejsca kulty Afrodyty) jest jednym z najważniejszych stanowisk archeologicznych na Cyprze. Jego zabytki zostały wpisane na listę UNESCO światowego dziedzictwa kulturowego. Miasto zostało założone w zachodniej części wyspy pod koniec IV lub na początku III w. p.n.e. Znajdowało się najpierw w okresie hellenistycznym w obrębie egipskiego królestwa Ptolemeuszy, a potem pod kuratelą rzymską. Przez wieki (od ok. 200 p.n.e. do ok. 350 n.e.) pełniło rolę stolicy wyspy. Obok gospodarzy terenu, Cypryjczyków (m.in. Dom Dionizosa, Dom Orfeusza, bazyliki), prowadziły tu lub prowadzą nadal badania liczne zagraniczne misje archeologiczne, m. in. polska Uniwersytetu Warszawskiego (willowa dzielnica Maloutena z Willą Tezeusza), włoska (tzw. "Obóz wojskowy"), australijska (teatr) czy francuska (na wzgórzu Fabryka).

Badania na Agorze - Etap I

Przed rozpoczęciem prac ekspedycji krakowskiej, w Pafos została zlokalizowana przez cypryjskiego badacza Kyriakosa Nikolaou w latach 1975-1978 agora miasta rzymskiego, która znajdowała się naprzeciw odeonu i stanowiła prawie kwadratowy plac otoczony kolumnadą (perystyl) o boku niemal 100 m. Według Nikolaou agora rzymska funkcjonowała od II do IV w. n.e.

W starożytności tradycje urbanistyczne były bardzo silne; w czasach rzymskich na terenie miast założonych wcześniej często wykorzystywano istniejące już podstawowe elementy topograficzne (siatka ulic, insulae), nie ma więc powodów przypuszczać, że w Pafos było inaczej. Podobnie mogło być z agorą, a również na podstawie źródeł epigraficznych oraz dotychczasowych odkryć archeologicznych można się było spodziewać, że rynek miasta hellenistycznego znajdował się poniżej agory rzymskiej. Celem głównym ekspedycji Uniwersytetu Jagiellońskiego w momencie przystąpienia do prac w roku 2011 było więc stwierdzenie czy agora miasta hellenistycznego znajdowała się faktycznie pod rynkiem rzymskim.

Etap I naszych badań finansowany z grantu OPUS i środków statutowych Wydziału Historycznego UJ oraz sponsorskich, obejmował lata 2011-2014. Po czterech kampaniach i pracach studyjnych możemy stwierdzić, że odkryliśmy Agorą hellenistyczną, która funkcjonowała na tym samym miejscu, co rzymska.

Badania na Agorze - Etap II

W roku 2015 wraz z uzyskaniem nowego grantu MAESTRO zakres merytoryczny badań został poszerzony. W dalszym ciągu będziemy prowadzili prace na samej Agorze, gdzie do przebadania zostało 95% terenu, starając się zrekonstruować sposób funkcjonowania tej przestrzeni publicznej, jej wygląd, czas istnienia itp. Jednak w II etapie prac wychodzimy również poza Agorę. Celem będzie poszukiwanie metodami nieinwazyjnymi (geofizycznymi) infrastruktury gospodarczej starożytnego Pafos oraz podjęcie próby rekonstrukcji aktywności ekonomicznej miasta. Zbadane zostanie również znaczenie ekonomiczne miasta i jego kontakty handlowe na wyspie oraz szerzej - we wschodniej części basenu Morza Śródziemnego.

 

Tekst E. Papuci-Władyka